Dünya Haritası Değişiyor: BM'den 164 Oyla Tarihi Karar

Dünya haritalarında yüzyıllardır kullanılan projeksiyon sistemiyle ilgili dikkat çeken bir değişim gündeme geldi.

Birleşmiş Milletler Genel Kurulu, ülkelerin gerçek yüzölçümlerini daha doğru oranlarla gösteren Equal Earth (Eşit Dünya) gibi eşit alanlı harita projeksiyonlarının kullanımını teşvik eden kararı kabul etti.

Afrika ülkelerinin öncülüğünde hazırlanan ve uluslararası kamuoyuna “Haritayı Düzelt” (Correct the Map) adıyla taşınan kampanya kapsamında gündeme getirilen karar, BM Genel Kurulu'nda yapılan oylamada 164 ülkenin desteğini aldı.

Oylamada 6 ülke çekimser kalırken, ABD tasarıya karşı oy kullanan tek ülke oldu.

Amaç, ülkelerin gerçek büyüklüğünü haritalarda daha doğru göstermek

Kabul edilen kararın temelinde, düz bir yüzeye aktarılan dünya haritalarında özellikle ekvator çevresindeki ve kutuplara yakın bölgelerde ortaya çıkan yüzölçümü farklılıklarını azaltma amacı bulunuyor.

Bu kapsamda Equal Earth projeksiyonu, kıtaların ve ülkelerin yüzölçümlerini birbirlerine göre daha doğru oranlarda göstermesi nedeniyle öne çıkıyor.

Equal Earth, 2018 yılında geliştirilen bir eşit alanlı harita projeksiyonu. Projeksiyon, kıtaların gerçek yüzölçümlerine ilişkin oranları korumayı amaçlıyor.

Mercator haritasında Afrika neden küçük görünüyor?

Günümüzde yaygın şekilde bilinen dünya haritalarının önemli bir bölümü, Flaman kartograf Gerardus Mercator tarafından 1569 yılında geliştirilen Mercator projeksiyonuna dayanıyor.

Mercator projeksiyonu özellikle denizcilik ve navigasyon amacıyla geliştirilmişti. Harita, belirli navigasyon özelliklerini koruması nedeniyle denizciler açısından önemli bir kullanım avantajı sağlıyordu.

Ancak dünyanın küresel yapısını düz bir yüzeye aktarmanın doğal sonucu olarak, ekvatordan kutuplara doğru gidildikçe kara parçalarının yüzölçümleri olduğundan daha büyük görünmeye başlıyor.

Bu nedenle özellikle Grönland, Kuzey Amerika ve Avrupa gibi kuzeyde bulunan bölgeler haritada gerçekte olduklarından daha büyük algılanırken, Afrika ve Güney Amerika gibi bölgeler görece daha küçük görünüyor.

Grönland ile Afrika aynı büyüklükte değil

Mercator projeksiyonundaki çarpıtmanın en dikkat çekici örneklerinden biri Grönland ve Afrika karşılaştırması.

Yaygın kullanılan Mercator haritalarında Grönland, Afrika'ya yakın büyüklükte görünebiliyor.

Oysa gerçek yüzölçümlerine bakıldığında Afrika, Grönland'ın yaklaşık 14 katı büyüklüğünde. Equal Earth gibi eşit alanlı projeksiyonlarda bu fark çok daha doğru biçimde ortaya çıkıyor.

Benzer şekilde Avrupa da bazı geleneksel haritalarda Güney Amerika'ya yakın büyüklükte algılanabiliyor. Gerçek yüzölçümlerinde ise Güney Amerika Avrupa'nın yaklaşık iki katı büyüklüğünde.

“Haritayı Düzelt” kampanyası Afrika'dan başladı

Dünya haritalarındaki bu farklılıkların daha geniş kitleler tarafından tartışılmasını sağlayan “Correct the Map” (Haritayı Düzelt) kampanyası, Afrika merkezli sivil toplum kuruluşlarının girişimiyle başladı.

Kampanyanın temel hedeflerinden biri, okullarda, uluslararası kuruluşlarda, medya kuruluşlarında ve dijital platformlarda Afrika'nın gerçek yüzölçümünü daha doğru gösteren haritaların kullanılmasını sağlamak.

Afrika Birliği de Ağustos 2025'te kampanyaya destek vermişti.

Harita sadece teknik bir mesele mi?

Kampanyayı savunanlar, konunun yalnızca kartografik bir teknik ayrıntı olmadığını savunuyor.

Onlara göre bir kıtanın yüzyıllar boyunca haritalarda olduğundan küçük gösterilmesi, insanların o bölgenin ekonomik, demografik ve jeopolitik ağırlığını algılama biçimini de etkileyebilir.

Özellikle Afrika ülkeleri, kıtanın gerçek büyüklüğünün haritalarda daha doğru gösterilmesinin; Afrika'nın nüfusu, ekonomik potansiyeli, doğal kaynakları ve küresel öneminin daha doğru anlaşılmasına katkı sağlayacağını belirtiyor.

Kampanyanın savunucularından Africa No Filter da haritalardaki görsel çarpıklığın Afrika'nın küresel algısı üzerinde etkili olduğunu savunuyor.

ABD neden “hayır” dedi?

BM Genel Kurulu'ndaki oylamada ABD tasarıya karşı oy kullanan tek ülke oldu.

ABD temsilcisi, kararın gerçek küresel sorunlardan uzaklaştıran ideolojik bir gündem taşıdığını savundu.

Buna karşın tasarıyı destekleyen ülkeler, harita projeksiyonlarının yalnızca teknik bir araç olmadığını, dünyayı nasıl algıladığımız üzerinde de etkili olabileceğini dile getirdi.

Mercator haritası tamamen kaldırılmayacak

BM'nin kabul ettiği kararın, Mercator projeksiyonunun dünya genelinde yasaklandığı veya bundan sonra hiçbir yerde kullanılamayacağı anlamına gelmediği özellikle belirtiliyor.

Karar, Equal Earth gibi gerçek yüzölçümlerini daha doğru yansıtan projeksiyonların kullanımını teşvik ediyor.

Ayrıca Mercator projeksiyonunun denizcilik ve hava navigasyonu gibi belirli alanlarda kullanılmaya devam edebileceği ifade ediliyor.

Dahası, BM Genel Kurulu'nun bu kararı hukuken bağlayıcı bir düzenleme niteliğinde değil. Dolayısıyla ülkelerin, eğitim kurumlarının, medya kuruluşlarının ve teknoloji şirketlerinin harita kullanımındaki değişimlerinin zaman içerisinde nasıl gerçekleşeceği henüz net değil.

Dünya haritası gerçekten değişecek mi?

BM'nin kararıyla birlikte bundan sonra dünyanın bütün haritalarının bir gecede değişmesi söz konusu değil.

Ancak karar, dünyanın nasıl gösterildiği ve ülkelerin haritalardaki büyüklüklerinin nasıl algılandığı konusunda önemli bir farkındalık oluşturuyor.

Equal Earth projeksiyonunun daha fazla okulda, ders kitabında, medya kuruluşunda ve dijital platformda kullanılması halinde, özellikle Afrika ve Güney Yarımküre ülkelerinin haritalardaki görsel temsili önemli ölçüde değişebilir.

Nitekim Equal Earth projeksiyonu daha önce NASA ve Dünya Bankası gibi kuruluşlar tarafından da kullanılmaya başlanmıştı. Dünya Bankası, 2024 yılında farklı projeksiyonları değerlendirdikten sonra Equal Earth'i tercih ettiğini açıklamıştı.

Harita değişirken algımız da değişecek mi?

BM'nin kararı, aslında uzun süredir bilinen bir gerçeği yeniden gündeme taşıdı:

Dünya küre şeklinde, ancak onu düz bir kağıda veya ekrana aktardığımızda mutlaka bazı şeyleri olduğundan farklı göstermek zorundayız.

Bu nedenle “kusursuz dünya haritası” bulunmuyor. Her projeksiyon şekil, alan, mesafe veya yön açısından bazı tavizler içeriyor.

Mercator'un en önemli avantajı navigasyon olurken, Equal Earth'in öne çıkan özelliği yüzölçümlerini birbirlerine göre daha doğru göstermesi.

Şimdi tartışmanın yeni aşaması ise dünyanın hangi haritayla gösterileceği değil, hangi haritanın hangi amaçla kullanılacağı olacak.

BM Genel Kurulu'nun aldığı karar ise bu tartışmada önemli bir dönüm noktası olarak kayda geçti.